7 πράγματα που μπορείτε να κάνετε πριν κοιμηθείτε για καλύτερη λειτουργία του εντέρου

 

Φούσκωμα, βαρύ στομάχι, δυσκοιλιότητα ή καούρες λίγο πριν πέσουμε για ύπνο μπορούν να κάνουν τη νύχτα ιδιαίτερα δύσκολη. Το έντερο δεν χρειάζεται κάποια «αποτοξίνωση» όσο κοιμόμαστε, υπάρχουν όμως απλές βραδινές συνήθειες που μπορούν να υποστηρίξουν τη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος και παράλληλα να βοηθήσουν τον ύπνο.

Η σχέση ύπνου και πεπτικού συστήματος είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο φανταζόμαστε.

Το έντερο δεν «κλείνει» όταν κοιμόμαστε.

Η κινητικότητα του γαστρεντερικού συστήματος, οι ορμόνες, η έκκριση πεπτικών ουσιών και ακόμη και οι μικροοργανισμοί που ζουν στο έντερο ακολουθούν ημερήσιους και νυχτερινούς ρυθμούς.

Παράλληλα, ο ύπνος και το έντερο φαίνεται να επηρεάζουν το ένα το άλλο.

Κακός ή ανεπαρκής ύπνος έχει συσχετιστεί σε μελέτες με αλλαγές στη λειτουργία του πεπτικού και στο μικροβίωμα, ενώ πεπτικές ενοχλήσεις όπως η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορούν με τη σειρά τους να διαταράξουν τον ύπνο.

Δεν υπάρχει όμως ένα μαγικό βραδινό ρόφημα που «καθαρίζει» το έντερο.

Στην πράξη, ορισμένες πολύ απλές συνήθειες έχουν περισσότερο νόημα.

1. Μην πέφτετε για ύπνο αμέσως μετά από ένα μεγάλο γεύμα

Ίσως αυτή είναι η πιο απλή αλλαγή που μπορεί να κάνει κάποιος το βράδυ.

Ένα πολύ μεγάλο, λιπαρό ή βαρύ γεύμα λίγο πριν ξαπλώσουμε μπορεί να προκαλέσει αίσθημα βάρους, φούσκωμα και δυσπεψία.

Σε ανθρώπους που παρουσιάζουν γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση το πρόβλημα μπορεί να είναι ακόμη εντονότερο.

Όταν ξαπλώνουμε, η βαρύτητα δεν βοηθά πλέον με τον ίδιο τρόπο να παραμένει το περιεχόμενο του στομάχου εκεί όπου πρέπει.

Έτσι το γαστρικό περιεχόμενο μπορεί ευκολότερα να κινηθεί προς τον οισοφάγο και να προκαλέσει καούρα ή ξινίλα.

Για όσους υποφέρουν από νυχτερινή παλινδρόμηση, είναι συνήθως προτιμότερο το τελευταίο γεύμα να απέχει περίπου 3 ώρες από την κατάκλιση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να τρώνε στις 6 το απόγευμα.

Σημαίνει ότι έχει σημασία η απόσταση ανάμεσα στο μεγάλο βραδινό και την ώρα που ξαπλώνουμε.

Τι να επιλέξετε για βραδινό

Δεν υπάρχει ένα ιδανικό βραδινό για όλους.

Ένα σχετικά ελαφρύ και ισορροπημένο γεύμα μπορεί να περιλαμβάνει λαχανικά, κάποια πηγή πρωτεΐνης και μια κατάλληλη ποσότητα υδατανθράκων.

Το σημαντικότερο είναι να παρατηρούμε και τη δική μας ανοχή.

Για παράδειγμα, σε κάποιον με παλινδρόμηση μπορεί να δημιουργούν πρόβλημα πολύ λιπαρά, πικάντικα ή όξινα τρόφιμα, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να τα ανέχεται χωρίς πρόβλημα.

2. Βάλτε περισσότερες φυτικές ίνες στη συνολική διατροφή σας

Οι φυτικές ίνες είναι από τα σημαντικότερα συστατικά για τη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου.

Βρίσκονται σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και σπόρους.

Ορισμένες φυτικές ίνες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων.

Άλλες συγκρατούν νερό.

Και ορισμένες ζυμώνονται από τα βακτήρια του παχέος εντέρου και λειτουργούν ως υπόστρωμα για το μικροβίωμα.

Αυτός είναι και ο λόγος που συχνά ακούμε τον όρο πρεβιοτικά.

Δεν είναι όλα τα τρόφιμα με φυτικές ίνες πρεβιοτικά, αλλά ορισμένοι τύποι ινών χρησιμοποιούνται από συγκεκριμένα βακτήρια του εντέρου.

Καλές πηγές φυτικών ινών μπορεί να είναι:

• βρώμη και προϊόντα ολικής άλεσης,
• λαχανικά,
• φρούτα,
• όσπρια,
• ξηροί καρποί,
• σπόροι chia ή λιναρόσπορος.

Προσοχή όμως αν δεν τρώτε συνήθως πολλές φυτικές ίνες

Το «όσο περισσότερες τόσο καλύτερα» δεν ισχύει.

Αν κάποιος περάσει ξαφνικά από μια διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες σε πολύ μεγάλη ποσότητα, μπορεί να εμφανίσει περισσότερο φούσκωμα και αέρια.

Γι’ αυτό είναι προτιμότερο η αύξηση να γίνεται σταδιακά και να συνοδεύεται από επαρκή πρόσληψη υγρών.

Σε ανθρώπους με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ορισμένες τροφές πλούσιες σε ζυμώσιμους υδατάνθρακες μπορεί επίσης να επιδεινώνουν το φούσκωμα.

Δεν υπάρχει λοιπόν μία λίστα που ταιριάζει σε όλους.

3. Γιαούρτι και κεφίρ: Τι ισχύει πραγματικά για τα προβιοτικά

Το ανθρώπινο έντερο φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικροοργανισμούς.

Αυτό το πολύπλοκο οικοσύστημα αποτελεί το εντερικό μικροβίωμα.

Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει τεράστια έρευνα γύρω από το μικροβίωμα, αλλά και αρκετή υπερβολή.

Δεν υπάρχουν απλώς «καλά» και «κακά» βακτήρια που πρέπει να αυξήσουμε ή να εξαφανίσουμε.

Το μικροβίωμα είναι πολύ πιο σύνθετο.

Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως ορισμένα γιαούρτια και το κεφίρ, μπορούν να περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γιαούρτι είναι αυτομάτως «προβιοτικό» με αποδεδειγμένο θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Οι επιδράσεις των προβιοτικών εξαρτώνται από το συγκεκριμένο στέλεχος, τη δόση και το πρόβλημα που εξετάζεται.

Πρέπει να τρώμε γιαούρτι ακριβώς πριν κοιμηθούμε;

Δεν υπάρχει επιστημονικά καθιερωμένη «μαγική ώρα» για το γιαούρτι ή το κεφίρ.

Αν σας αρέσει και το ανέχεστε καλά, μπορεί να αποτελέσει μέρος της διατροφής σας.

Δεν χρειάζεται όμως να το φάτε στις 10:30 το βράδυ για να «δουλέψει» το μικροβίωμα όσο κοιμάστε.

4. Νερό ναι – «αποτοξίνωση» με λεμόνι όχι

Η επαρκής ενυδάτωση είναι σημαντική για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού και μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα όταν αυξάνουμε τις φυτικές ίνες.

Το νερό συμβάλλει ώστε τα κόπρανα να παραμένουν πιο μαλακά και να μετακινούνται ευκολότερα μέσα στο έντερο.

Αν σας αρέσει το ζεστό νερό, μπορείτε φυσικά να το πιείτε.

Και αν σας αρέσει με λίγο λεμόνι, επίσης μπορείτε.

Το λεμόνι όμως δεν «καθαρίζει» το έντερο και δεν αλλάζει το pH του σώματος.

Το pH του αίματος ρυθμίζεται αυστηρά κυρίως από τους πνεύμονες και τους νεφρούς.

Το βασικό όφελος ενός ποτηριού νερού με λεμόνι είναι πολύ πιο απλό:

προσφέρει υγρά.

Και υπάρχει περίπτωση το λεμόνι να ενοχλεί;

Ναι.

Σε ορισμένους ανθρώπους με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, τα όξινα ροφήματα μπορεί να επιδεινώσουν τις ενοχλήσεις.

Άρα αν κάθε βράδυ πίνετε νερό με λεμόνι και μετά έχετε καούρα, δεν υπάρχει κανένας λόγος να επιμένετε επειδή διαβάσατε ότι «κάνει καλό στο έντερο».

Το απλό νερό είναι μια χαρά.

5. Ένα ζεστό αφέψημα μπορεί να βοηθήσει στη χαλάρωση

Για πολλούς ανθρώπους ένα ζεστό ρόφημα αποτελεί μέρος της βραδινής ρουτίνας.

Το χαμομήλι είναι μια κλασική επιλογή χωρίς καφεΐνη.

Το τζίντζερ έχει μελετηθεί περισσότερο για τη ναυτία και τη γαστρική κινητικότητα και μπορεί να είναι ευχάριστο ως ρόφημα.

Η μέντα μπορεί επίσης να ανακουφίζει ορισμένα πεπτικά συμπτώματα.

Υπάρχει όμως μια σημαντική εξαίρεση:

η μέντα μπορεί να επιδεινώσει την παλινδρόμηση σε ορισμένους ανθρώπους.

Επομένως, όπως και με πολλά πράγματα στο πεπτικό σύστημα, έχει σημασία η προσωπική ανοχή.

Και τι γίνεται με τη σέννα;

Εδώ χρειάζεται πολύ μεγαλύτερη προσοχή.

Η σέννα δεν είναι απλώς ένα «τσάι για το έντερο».

Είναι διεγερτικό καθαρτικό.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δυσκοιλιότητα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως καθημερινή συνήθεια ευεξίας ή «αποτοξίνωσης».

Μπορεί να προκαλέσει κοιλιακές κράμπες και διάρροια και η ακατάλληλη χρήση καθαρτικών δεν είναι λύση για μια επίμονη διαταραχή του εντέρου.

Αν κάποιος χρειάζεται συστηματικά καθαρτικό για να ενεργηθεί, είναι προτιμότερο να συζητήσει το πρόβλημα με γιατρό ή φαρμακοποιό.

6. Μαγνήσιο για τη δυσκοιλιότητα: Ναι, αλλά όχι για όλους

Ορισμένα προϊόντα μαγνησίου μπορούν να έχουν καθαρτική δράση.

Για παράδειγμα, τα άλατα μαγνησίου μπορούν να αυξήσουν την ποσότητα νερού μέσα στο έντερο και να διευκολύνουν την κένωση.

Αυτός είναι ο λόγος που συγκεκριμένες μορφές χρησιμοποιούνται σε ορισμένες περιπτώσεις δυσκοιλιότητας.

Δεν σημαίνει όμως ότι:

«όλοι πρέπει να παίρνουμε μαγνήσιο το βράδυ για να καθαρίζει το έντερο».

Δεν ισχύει.

Η υπερβολική πρόσληψη μαγνησίου από συμπληρώματα μπορεί να προκαλέσει διάρροια, ναυτία και κοιλιακές κράμπες.

Σε ανθρώπους με σημαντική νεφρική δυσλειτουργία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή ο οργανισμός μπορεί να δυσκολεύεται να αποβάλει την περίσσεια μαγνησίου.

Και βοηθά στον ύπνο;

Υπάρχουν μελέτες γύρω από το μαγνήσιο και τον ύπνο, αλλά τα δεδομένα δεν δικαιολογούν την παρουσίασή του ως γενικό «φυσικό υπνωτικό».

Αν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη για συμπλήρωμα, η επιλογή και η ποσότητα είναι καλύτερο να συζητούνται με επαγγελματία υγείας.

7. Λίγη κίνηση μετά το βραδινό αντί για κατευθείαν στον καναπέ

Δεν χρειάζεται γυμναστήριο στις 10 το βράδυ.

Ακόμη και ένα ήρεμο περπάτημα μετά το φαγητό μπορεί να είναι ένας απλός τρόπος να προσθέσουμε κίνηση στην καθημερινότητά μας.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα γενικότερα συνδέεται με καλύτερη λειτουργία του εντέρου και αποτελεί μέρος των συστάσεων για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας.

Ήπιες διατάσεις μπορούν επίσης να βοηθήσουν κάποιον να χαλαρώσει πριν κοιμηθεί.

Δεν χρειάζεται όμως να πιστεύουμε ότι συγκεκριμένες στάσεις «σπρώχνουν τις τοξίνες έξω από το έντερο».

Η κίνηση βοηθά το σώμα. Δεν αποτελεί αποτοξίνωση.

Το άγχος μπορεί πραγματικά να γίνει… στομαχόπονος

Η έκφραση «μου δέθηκε κόμπος το στομάχι» δεν είναι τυχαία.

Ο εγκέφαλος και το γαστρεντερικό σύστημα επικοινωνούν συνεχώς μέσω του λεγόμενου άξονα εντέρου-εγκεφάλου.

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα, ορμόνες, ανοσολογικοί μηχανισμοί και το μικροβίωμα συμμετέχουν σε αυτή την περίπλοκη επικοινωνία.

Το έντονο ή χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει:

• την κινητικότητα του εντέρου,
• την αντίληψη του πόνου,
• τη διάρροια ή τη δυσκοιλιότητα σε ευαίσθητους ανθρώπους,
• και συμπτώματα λειτουργικών γαστρεντερικών διαταραχών.

Γι’ αυτό 10 ή 15 λεπτά χαλάρωσης πριν τον ύπνο δεν είναι καθόλου αμελητέα συνήθεια.

Τι μπορείτε να κάνετε τα τελευταία 30 λεπτά πριν κοιμηθείτε

Δεν χρειάζεται κάποια περίπλοκη τελετουργία.

Χαμηλώστε τα φώτα, αφήστε για λίγο το κινητό, κάντε μερικές ήρεμες αναπνοές, διαβάστε κάτι ή κάντε ήπιες διατάσεις.

Αν πεινάτε πραγματικά, ένα μικρό σνακ που ανέχεστε καλά είναι προτιμότερο από το να ξαπλώσετε αφού καταναλώσετε ένα τεράστιο γεύμα.

Και αν δεν πεινάτε, δεν χρειάζεται να φάτε γιαούρτι, chia ή οποιοδήποτε άλλο «gut food» επειδή το ρολόι έδειξε 10 το βράδυ.

Ο ύπνος και το μικροβίωμα φαίνεται να επικοινωνούν

Η επιστημονική έρευνα γύρω από τη σχέση ύπνου και μικροβιώματος έχει αυξηθεί εντυπωσιακά.

Μελέτες έχουν βρει συσχετίσεις ανάμεσα στην ποιότητα ή τη διάρκεια του ύπνου και στη σύνθεση ή την ποικιλομορφία του μικροβιώματος.

Άλλες πειραματικές μελέτες έχουν εξετάσει πώς η στέρηση ύπνου μπορεί να επηρεάζει βακτήρια του εντέρου και μεταβολικούς δείκτες.

Πρέπει όμως να προσέξουμε τη διαφορά μεταξύ «συσχέτισης» και «αιτίας».

Η επιστήμη δεν έχει καταλήξει ότι ένας κακός ύπνος μιας νύχτας «καταστρέφει τα καλά βακτήρια» ούτε ότι ένα συγκεκριμένο προβιοτικό θα μας κάνει αυτομάτως να κοιμόμαστε καλύτερα.

Πρόκειται για ένα ταχύτατα εξελισσόμενο πεδίο έρευνας.

Πόσες ώρες ύπνου χρειαζόμαστε;

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες, οι συστάσεις κινούνται γύρω από τουλάχιστον 7 ώρες ύπνου ανά νύχτα.

Δεν υπάρχει όμως κάποιος μαγικός αριθμός «7-8 ώρες για το έντερο».

Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος είναι σημαντικός για τη συνολική υγεία.

Μια σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση ενός πιο σταθερού κιρκάδιου ρυθμού.

Τι να αποφεύγετε αργά το βράδυ

Ένα τεράστιο γεύμα λίγο πριν τον ύπνο δεν είναι η καλύτερη επιλογή, ειδικά αν προκαλεί καούρα ή δυσπεψία.

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ μπορεί επίσης να διαταράξει τον ύπνο και να ερεθίσει το πεπτικό σύστημα.

Η καφεΐνη αργά μέσα στην ημέρα μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο σε ευαίσθητους ανθρώπους.

Τα πολύ λιπαρά γεύματα μπορεί να επιδεινώσουν την παλινδρόμηση σε ορισμένους ανθρώπους.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα συγκεκριμένο τρόφιμο είναι «απαγορευμένο μετά τις 8».

Σημασία έχει η ποσότητα, η ώρα, η συνολική διατροφή και κυρίως το πώς αντιδρά το δικό σας πεπτικό σύστημα.

Τα πολύ επεξεργασμένα τρόφιμα και το έντερο

Η υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων έχει συσχετιστεί σε μεγάλες παρατηρητικές μελέτες με διάφορα προβλήματα υγείας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μπισκότο το βράδυ «καταστρέφει το μικροβίωμα».

Μια πιο χρήσιμη προσέγγιση είναι να εξετάζουμε τη διατροφή συνολικά.

Όσο μεγαλύτερο μέρος της αποτελείται από λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και άλλες ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές, τόσο ευκολότερο είναι να έχουμε επαρκείς φυτικές ίνες και ποικιλία θρεπτικών συστατικών.

Το μεγάλο λάθος με τις «βραδινές αποτοξινώσεις»

Το διαδίκτυο είναι γεμάτο συνταγές που υπόσχονται ότι ένα ρόφημα πριν τον ύπνο θα «καθαρίσει το παχύ έντερο», θα «βγάλει τις τοξίνες» ή θα αφαιρέσει «κιλά αποβλήτων».

Το σώμα μας δεν λειτουργεί έτσι.

Το ήπαρ και οι νεφροί συμμετέχουν συνεχώς στην επεξεργασία και αποβολή ουσιών, ενώ το πεπτικό σύστημα αποβάλλει φυσιολογικά ό,τι δεν χρειάζεται μέσω των κοπράνων.

Δεν χρειάζεται λεμόνι, μηλόξιδο, σέννα ή κάποιο «detox tea» για να ενεργοποιηθεί αυτή η διαδικασία.

Και μια έντονη διάρροια μετά από ένα καθαρτικό ρόφημα δεν σημαίνει ότι «βγήκαν οι τοξίνες».

Σημαίνει ότι προκλήθηκε έντονη κένωση του εντέρου.

Η δυσκοιλιότητα δεν σημαίνει ότι το σώμα είναι γεμάτο «τοξίνες»

Η δυσκοιλιότητα είναι πολύ συχνή και μπορεί να σχετίζεται με χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, ανεπαρκή υγρά, περιορισμένη κίνηση, αλλαγές στη ρουτίνα, φάρμακα ή διάφορες παθήσεις.

Σε αρκετούς ανθρώπους βοηθούν η σταδιακή αύξηση των κατάλληλων φυτικών ινών, η επαρκής ενυδάτωση και η σωματική δραστηριότητα.

Σε άλλους μπορεί να χρειάζεται φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Αν όμως το πρόβλημα είναι επίμονο, καινούργιο ή έντονο, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται επ’ αόριστον με «φυσικά καθαρτικά».

Πότε το έντερο προσπαθεί να σας πει ότι χρειάζεται γιατρό

Υπάρχουν συμπτώματα που δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς σε «κακή πέψη».

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται:

• αίμα στα κόπρανα ή μαύρα κόπρανα,
• ανεξήγητη απώλεια βάρους,
• έντονος ή επίμονος κοιλιακός πόνος,
• επαναλαμβανόμενοι έμετοι,
• πυρετός μαζί με σημαντικά γαστρεντερικά συμπτώματα,
• επίμονη αλλαγή στις κενώσεις,
• ή δυσκοιλιότητα που εμφανίζεται ξαφνικά και δεν υποχωρεί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει νόημα να δοκιμάζουμε διαδοχικά «detox» ροφήματα.

Χρειάζεται να βρεθεί η αιτία.

Μια απλή βραδινή ρουτίνα για το έντερο

Αν θέλουμε να κρατήσουμε τα πράγματα απλά, δεν χρειαζόμαστε επτά διαφορετικά συμπληρώματα ούτε ειδικά προϊόντα.

Ένα λογικό βραδινό πρόγραμμα μπορεί να είναι:

• φάτε το κυρίως βραδινό αρκετή ώρα πριν ξαπλώσετε, ιδιαίτερα αν έχετε παλινδρόμηση,
• προτιμήστε μια ισορροπημένη ποσότητα φαγητού αντί για τεράστιο γεύμα,
• φροντίστε συνολικά μέσα στην ημέρα να παίρνετε φυτικές ίνες,
• πιείτε νερό ανάλογα με τη δίψα και τις ανάγκες σας,
• κάντε λίγη ήπια κίνηση,
• αφιερώστε λίγα λεπτά στη χαλάρωση,
• και προσπαθήστε να διατηρείτε σχετικά σταθερό πρόγραμμα ύπνου.

Ακούγεται πολύ λιγότερο εντυπωσιακό από ένα «μυστικό ρόφημα αποτοξίνωσης».

Αλλά είναι πολύ πιο κοντά σε αυτά που πραγματικά γνωρίζουμε για τη λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

Το έντερο δεν χρειάζεται «καθάρισμα» κάθε βράδυ

Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο πράγμα που αξίζει να θυμόμαστε.

Ένα υγιές έντερο δεν είναι ένα έντερο που αδειάζει με το ζόρι κάθε βράδυ.

Οι φυσιολογικές κενώσεις διαφέρουν αρκετά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Ούτε είναι απαραίτητο να πηγαίνουν όλοι στην τουαλέτα κάθε πρωί για να θεωρείται ότι το πεπτικό τους λειτουργεί σωστά.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το προσωπικό φυσιολογικό μοτίβο και αν υπάρχει σημαντική αλλαγή σε αυτό.

Οι ήπιες συνήθειες είναι συνήθως πιο χρήσιμες από τις «θαυματουργές» λύσεις

Η υγεία του εντέρου δεν χτίζεται μέσα σε ένα βράδυ.

Χτίζεται περισσότερο από όσα κάνουμε επανειλημμένα:

τη διατροφή μας, τις φυτικές ίνες που καταναλώνουμε, την ενυδάτωση, την κίνηση, τον ύπνο και τη διαχείριση του στρες.

Δεν χρειάζεται να πιούμε κάτι που μας προκαλεί διάρροια για να πιστέψουμε ότι «καθαρίσαμε».

Δεν χρειάζεται να παίρνουμε καθημερινά συμπληρώματα χωρίς ένδειξη.

Και δεν χρειάζεται να φοβόμαστε το έντερό μας.

Το καλύτερο που μπορούμε να του προσφέρουμε πριν κοιμηθούμε είναι ένα ήρεμο τέλος στην ημέρα και, συνολικά, μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα που το βοηθά να λειτουργεί φυσιολογικά.

Σημαντικό: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική συμβουλή. Επίμονη δυσκοιλιότητα, διάρροια, πόνος, αίμα στα κόπρανα ή σημαντική αλλαγή στις κενώσεις χρειάζονται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Συμπληρώματα και καθαρτικά, ακόμη και όταν χαρακτηρίζονται «φυσικά», δεν είναι κατάλληλα για όλους.